Šta je GERB?

Gastroezofagealna refluksna bolest (GERB) se definiše kao stanje koje nastaje kada refluks želudačnog sadržaja u jednjak (gastroezofagealni refluks – GER) uzrokuje zabrinjavajuće simptome. Ovo je pre svega hronična bolest koju karakteriše dugotrajno prisustvo simptoma. Kao takva primarno utiče na kvalitet života koji je značajno smanjen, ali nakon dužeg trajanja može dovesti do značajnih komplikacija.

Od najvažnijih komplikacija izdvajaju se prekancerozna stanja u vidu Barrett-ovog jednjaka koja mogu dovesti do pojave karcinoma jednjaka, kao i oštećenja pluća i disajnih organa. GERB se od početka mora shvatiti ozbiljno i započeti sa adekvatnim lečenjem na vreme.

Svi bolesnici sa GERB-om se mogu klasifikovati u tri velike grupe u zavisnosti od mehanizma nastanka:

  • Ne-erozivna refluksna bolest (NERB) - bez endoskopski vidljivog oštećenje sluzokože jednjaka

  • Erozivna refluksna bolest - endoskopski vidljivo oštećenje sluzokože jednjaka u vidu refluksnog ezofagitisa ili peptičnih stenoza

  • Barrett-ov jednjak - postojanje metaplastične ili displastične sluzokože na završnom delu jednjaka.

Posebnu grupu, koja može postojati u okviru prethodno tri pomenute, predstavljaju bolesnici sa faringo-laringealni refluksom ili ekstraezofagealnim refluksom u vidu plućnih, faringealnih ili laringealnih oboljenja.

Kao najteža posledica hroničnog GERB-a iz Barrett-ovog jednjaka može nastati karcinom jednjaka.

Učestalost

GERB danas predstavlja jedno od najčešćih oboljenja čovečanstva i najčešće oboljenje gornjeg digestivnog trakta. Preko 20% populacije bar jednom mesečno ima simptome GERB-a, dok kod oko 5% ovo stanje značajno remeti kvalitet života i može dovesti do ozbiljnih komplikacija. Endoskopski vidljivo zapaljenje sluzokože jednjaka (refluksni ezofagitis) postoji kod oko 10%. Incidenca GERB-a sa komplikacijama dramatično raste nakon 40-te godine života, i tri puta je češća kod muškaraca.

Kvalitet života kod bolesnika sa GERB-om je izrazito smanjen i čak manje kvalitetan nego kod bolesnika sa artritisom, infarktom miokarada, oslabljenim radom srca ili hipertenzijom.

Uzroci

Na mestu gde se jednjak nastavlja u želudac nalazi se kružni mišićni prsten koji se naziva donji ezofagealni sfinkter (DES), čija je uloga da se tokom gutanja opusti i omogući hrani da uđe u želudac, ali i da spreči vraćanje želudačnog sadržaja u jednjak. Vremenom DES postaje slabiji i češće se opušta, dozvoljavajući želudačnom sadržaju da se vrati u jednjak.

Ako postoji slabost vezivnog tkiva dijafragme vremenom može nastati hijatusna hernija, što dodatno omogućava češći refluks. Inicijalni momenat u nastanku GERB-a predstavlja povećanje učestalosti refluksa i opuštanja DES-a, što može dovesti do pojave ne-erozivnog ezofagitisa (NERB), zapaljenja jednjaka bez oštećenja sluzokože, koji utiče na smanjenje dužine i pritiska DES-a usled kiselinom uzrokovane kontrakcije mišića jednjaka i pojave hijatus hernije.

Vremenom hijatus hernija dovodi do uvećanja dijafragamalnog otvora jednjaka i usporenijeg pražnjenja jednjaka i želuca što utiče na nastanak dodatnih mehanizama koji još više pojačavaju GER i dovode do pojave erozivnog ezofagitisa, zapaljenja jednjaka sa oštećenjem sluzokože, a zatim i težih komplikacija.

Simptomi

Fiziološki refluks uglavnom se javlja nakon jela, kratkog je trajanja, ne stvara ozbiljnije simptome i izuzetno retko se javlja tokom sna. Sa druge strane patološki refluks je povezan sa simptomima i/ili oštećenjem sluzokože završnog dela jednjaka. Klinička slika GERB-a obuhvata tipične i atipične simptome kao i komplikacije, stvarajući veoma širok spektar.

Najznačjaniji i najčešći simptomi su:

  • Gorušica – osećaj pečenja u želucu i iza grudne kosti, i može se povremeno širiti u ždrelo ili usnu duplju dovodeći do pojave kiselog ukusa u ustima. Gorušica se češće javlja nakon obroka, noću, prilikom ležanja ili savijanja

  • Regurgitacija – nevoljno vraćanje hrane ili tečnosti iz želuca u jednjak

  • Dispepsija – osećaj nelagodnosti ili bolova u predelu gornjeg dela trbuha

  • Otežano / bolno gutanje – najčešće se javljaju kod postojanja komplikacija GERB-a (peptične stenoze)

  • Respiratorni simptomi – Refluks želudačnog sadržaja u ždrelo može uzrokovati promuklost, suv kašalj, osećaj knedle u grlu ili dovesti ulaska kiseline u pluća (aspiracija) i posledičnog zapaljenja pluća

Ukoliko se izrazita gorušica javlja dva ili više puta nedeljno, pojava učestalih regurgitacija, a posebno otežanog gutanja, mogu ukazivati na ozbiljniji problem, kada bi trebalo odmah konsultovati specijalistu za oboljenja gornjeg digestivnog sistema, u cilju sprovođenja adekvatne dijagnostike i lečenja. Alarmantni simptomi predstavljaju:

  • Otežano ili bolno gutanje

  • Neobjašnjivi gubitak telesne težine

  • Bol u grudima

  • Gušenje

  • Krvarenje (povraćanje krvi ili pojava crne stolice)

Dijagnostika

GERB se obično dijagnostikuje na osnovu simptoma i odgovora na primenjenu terapiju. Lečenje u vidu promene životnih navika uz primenu lekova, u nekim slučajevima, se često preporučuje, bez dodatnog ispitivanja.

Simptomatologija GERB-a i želudačnih kila ima nisku specifičnost i senzitivnost, tako da je kod većine bolesnika sa dužim trajanjem simptoma neophodno načiniti detaljnu dijagnostiku, jer simptomatologija najčešće nije u korelaciji sa težinom oboljenja. Dijagnostika GERB-a i želudačnih kila podrazumeva strukturalnu (radiografija i gastroskopija) i funkcionalnu (24h pH metrija i manometrija) dijagnostiku:

Komplikacije

Sve komplikacije gastroezofagealne refluksne bolesti mogu se podeliti u tri velike kategorije:

  • Zapaljenske - ezofagitis i ulkus jednjaka

  • Posledice ezofagitisa - peptične stenoze i Barrett-ov jednjak

  • Ekstraezofagealne – faringo-laringealni refluks

Najveći broj pacijenata sa gastroezofagelanom refluksnom bolešću neće razviti ozbiljne komplikacije, naročito kada je refluks adekvatno lečen. Međutim, broj ozbiljnih komplikacija može rasti kod pacijenata sa dugogodišnjim osećajem gorušice i postojanjem GERB-a.

Refluksni ezofagitis

Najčešća komplikacija GERB-a je postojanje refluksnog ezofagitisa, odnosno zapaljenja sluzokože jednjaka uzrokovano dejstvom hlorovodonične kiseline i duodenalnog sadržaja na sluzokožu završnog dela jednjaka. Bolesnici sa ovim komplikacijama po pravilu imaju značajnije hernije hijatusa jednjaka, a stepen oštećenja se deli na 4 osnovne grupe (Los Anđeles klasifikacija) u zavisnosti od težine oštećenja sluzokože.

U pojedinim stanjima usled hroničnog gastroezofagealnog refluksa može nastati Schatzki-jev prsten koji predstavlja fibrozno suženje na mestu spajanja jednjaka i želuca. Većina ovakvih prstenova se slučajno dijagnostikuju i povremeno mogu izazvati osećaj disfagije.

Barrett-ov jednjak

Od svih komplikacija GERB-a najznačajnija je pojava Barrett-ovog jednjaka, koji nastaje kada se zbog dugogodišnjeg hroničnog refluksa kiseline u jednjak, normalne ćelije koje oblažu distalni jednjak (pločastoslojevita sluzokoža) zamene drugim tipom ćelija (cilindrična – intestinalna sluzokoža).

Ovaj proces obično nastaje ponavljanim oštećenjem mukoze jednjaka, i najčešće je uzrokovan dugotrajnom gastroezofagealnom refluksnom bolešću. Intestinalne ćelije imaju mali rizik od transformisanja u maligne ćelije. Zbog toga, osobama sa Barrett-ovom jednjakom se preporučuju periodične kontrolne endoskopije u cilju praćenja ranih upozoravajućih znakova karcinoma. Postoje dva glavna tipa karcinoma jednjaka, adenokarcinom i skvamocelularni karcinom. Najveći faktor rizika za adenokarcinom je Barrett-ov jednjak. Adenokarcinom jednjaka poslednje dve decenije u svetu ima najveći porast incidence medju svim solidnim tumorima.

Ulkus jednjaka

Kao poseban oblik komplikacije GERB-a redje se mogu javiti i ulkusi (čirevi na jednjaku). U nekim slučajevima se kod ulkusa na jednjaku može javiti i izrazitije krvarenje. Bolesnici ne moraju biti svesni krvarenja, ali se ono može detektovati u uzorku stolice testom na okultno krvarenje.

Suženje jednjaka

Peptično suženje (stenoza) jednjaka nastaje kao posledica zaceljenja ezofagitisa. Ošetećenje kiselinom može izazvati ožiljne promene i suženje jednjaka što može dovesti do zaglavljivanja hrane i lekova u jednjaku.

Suženje je uzrokovano ožiljnim tkivom koje nastaje kao rezultat hroničnog zapaljenja završnog dela jednjaka, odnosno kada u više navrata nastaje oštećenje i zarastanje same sluzokože jednjaka. Suženja su uglavnom kratka u dužini i lokalizovana na ili u nastavku ezofagogastričnog prelaza. Endoskopijom se takodje mogu videti okolna polja refluksnog ezofagitisa. Glavni simptom kod ovih oboljenja je disfagija za čvrstu hranu i povremena opstrukcija jednjaka.

Faringo-laringealni refluks

Ekstraezofagealne komplikacije najčešće nastaju kao posledica refluksa želudačnog sadržaja u ždrelo, larinks, usnu duplju ili disajne puteve. Ovakva vrsta refluksa se naziva faringo-laringealnim (PLR), i on može dovesti do nastanka promuklosti, hroničnog kašalja, gorčine u ustima, osećaja stranog tela („knedle”) u grlu, dok se ređe mogu javiti otežano i bolno gutanje.

U poređenju sa jednjakom, sluzokoža ždrela je mnogo osetljivija na dejstvo kiselog želudačnog sadržaja. PLR može dovesti do komplikacija kao što su erozije zuba, hronični sinusitis, zapaljenje srednjeg uva, laringitis, faringitis, astma i ponovljena zapaljenja pluća (aspiraciona pneumonija). Hronični kiselinski refluks u pluća može potenijalno uzrokovati trajno oštećenje, zvano plućna fibroza ili bronhiektazije.

Danas čak 30% osoba sa PLR ima hronični kašalj, 50% laringitis i povremenu promuklost, 70% osoba koje boluju od astme imaju GERB (40% imaju endoskopski nalaz refluksnog ezofagitisa), a postoji i direktna povezanost sa karcinomima larinksa i hipofarinksa. Osnovne dijagnostičke procedure kod PLR su laringoskopija, endoskopija i dualna 24h pH metrija sa impedancom. Oko 25% pacijenata koji obole od karinoma donjeg dela ždrela ili larinksa duži niz godina imaju hronični PLR.

Pročitajte

Naši eksperti

Prof. dr Aleksandar Simić

specijalista opšte hirurgije

Ass. dr Ognjan Skrobić

specijalista opšte hirurgije

dr Nenad Ivanović

doktor medicine

Cenovnik

Specijalistički pregled

  • Specijalistički pregled

    5.000,00 - 6.000,00

Gastroskopija (EGDS)

  • Naši eksperti pružaju usluge gastroskopije i gastroskopije u anesteziji po akcijskim cenama od 8.900,00 odnosno 15.300,00 dinara. Pozovite naš Call Centar na +381 11 3612 481 i informišite se o dostupnim akcijskim terminima.